پرسیار // حوکمی پارە بە قەرز دانە خەلک چی یە ؟
وەلام // زانایان دەلێن ئەسڵ وایە پارە بە قەرز دانەوە سونەتە و حالەت ھەیە واجبە و حالەت ھەیە حەڕامە و حالەت ھەیە باش نییە و حالەت ھەیە ڕێگەپێدراوە .
لە الموسوعە الفقھیە باس کراوە دەلێت : (( ئەسڵ لە پارە بە قەرز دانە خەلک نزیک بوونە لە خوا " عیبادەتێکە لە عیبادەتەکان " چونکە گەیاندنی سوودی تێدا بە کەسەکە کە پارەی بە قەرز پێی دەدەیت ، وە جێ بەجێ کردنی پیویستییەکانی کەسەکەیە و ڕزگار کردن لە خەم و خەفەت و ناخۆشی .
حوکمەکەی لە ڕووی زاتەوە سونەتە . )) "الموسوعة الفقهية الكويتية " (33/113) .
ابن عثیمین ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( قەرز دان سونەتە بۆ ئەو کەسەی ماڵ بە قەرز دەدات ، چونکە لە چاکە کردنە خوای گەورە دەفەرمووێت : " وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ " [البقرة: 195] .
لە ڕووی ماناوە قەرز پڕکردنەوەی پێداویستی برای موسلمانە .
ھەندێک جار قەرز زیاتر پاداشتی ھەیە لە خێر ، چونکە بەزۆری قەرز ناکات ئیلا پێویست بێت ، ... )) "الشرح الممتع " (9/94) .
لە الموسوعە الفقھیە باس کراوە دەلێت : (( جار ھەیە ماڵ بە قەرز دان واجبە یان حەڕامە یان باش نییە یان ڕێگە پێدراوە بە گوێرەی کەسەکە و حالەتەکەی و لە چ سەرف دەکات ،چونکە سەبەبەکان حوکمی مقاصدیان ھەیە .
لـــەســــــەر ئــــــەمه :
ئەگەر ئەوەی قەرز دەکات زۆر ناچار بێت و لە تەنگانە دابێت ، وە خاوەنی ماڵ پێویستی بە ماڵ نەبێت ، ئەوە واجبە قەرزی پێ بدات .
ئەگەر خاوەنی ماڵ بزانێت ئەو کەسەی قەرزی لێ دەکات لە تاوان سەرفی دەکات یان گومانی بۆ ئەوە دەچێت لە تاوان سەرفی دەکات یان لە شتێک سەرف دەکات باش نییە ، ئەوە ئەو کاتە بۆ تاوان حەڕامە و بۆ شتێک کە باش نەبێت باش نییە قەرزی پێ بدەیت بە گوێرەی حالەکەی .
ئەگەر بازرگانێک قەرز بکات نەک بۆ پێویستی خۆی ، بەلکو بۆ زیاد بوونی بازرگانیەکەی بە ئومێدی بەدەست ھێنانی قازانج ، لەم حالەتە ڕێگە پێدراوە ، .... )) "الموسوعة الفقهية " (33/113) .
زانایان سێ مەرجیان داناوە بۆ واجب بوونی مال دانە خەلک بە قەرز :
(١) دەبێت ئەوەی قەرزی پێ دەدەیت ناچار بێت و لە تەنگانە دابێت .
(٢) دەبێت ئەوەی قەرز دەدات دەولەمەند بێت ئەو کات لەسەری واجب دەبێت .
(٣) ترسی زیانی لەسەر قەرزی نەبێت ، لەوانە : ھەیە جێگای متانە نییە قەرزی پێ بدەیت و ناگەڕێنێتەوە یان پێی ناکرێت قەرز بداتەوە .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ