پرسیار // ئایا سوجدەی قورئان خوێندنەوە واجبە یان سونەتە ؟ ئایا دەست نوێژ مەرجە بۆ سوجدەی قورئان خوێندن؟
وەلام // جیاوازی ھەیە لە نێوان زانایان سەبارەت حوکمی سوجدە قورئان خوێندنەوە سێ وتە ھەیە :
یەکەم / زۆربەی زانایان دەلێن سوجدەی قورئان خوێندن سونەتە نەک واجبە ، کە ئەمە وتەی مالک ، و شافعی ، و وتەی بەناوبانگی احمد ، و ابن عثیمین ، ......و چەند
دووەم / ھەندێک زانا دەلێن واجبە ، کە ئەمە وتەی ابو حنیفە ، و ابن تیمییە ، ....... ،ھتد و
سێیەم / ھەندێک زانا دەلێن واجبە لە ناو نوێژ وە سونەتە لە دەرەوەی نوێژ ، کە ئەمە وتەیەکە لە وتەکانی احمد .
وتەی ڕاست وتەی زۆربەی زانایانە کە سوجدەی قورئان خوێندنەوە سونەتە .
ابن عثيمين ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( سوجدەی قورئان خوێندنەوە سونەتێکی جەخت لێکراوە نابێت تەرکی بکەیت ، ئەگەر مرۆڤ ڕۆیشت بە ئایەتی سوجدە واتە خوێندییەوە با سوجدە ببات جا چ لەسەر قورئان بخوێنێتەوە یان بە لەبەر یان لەناو نوێژدا بێت یان لەدەرەوەی نوێژدا بێت .
سونەتی جەخت لێکراوە واجب نییە و مرۆڤ تاوانبار نابێت بە تەرک کردنی ، چونکە عومەر خوا لێی ڕازی بێت ئایەتی سوجدەی خوێندووە لە سورەت النحل لەسەر مینبەر ، ھاتۆتە خوارەوە سوجدەی قورئان خوێندنەوەی بردووە ، پاشان جومعەی دواتر خوێندوویەتی و سوجدەی قورئان خوێندنەوەی نەبردووە ، پاشان ووتی : (( خوای گەورە سوجدەی لەسەر ئێمە واجب نەکردووە )) عومەر ئەمەی ووت بە ئامادەبوونی ھاوەلان .
ھەروەھا زەیدی کوڕی ثابت قورئانی خوێندووە لەسەر پێغەمبەر سەلامی خوای لێ بێت سوجدەی سوڕەت النجم سوجدەی نەبرد ، ئەگەر واجب بوایا پێغەمبەر فەرمانی پێ دەکرد سوجدە ببات .
سونەتێکی جەخت لێکراوە باشتر وایە وازی لێ نەھێنیت ھەتا لە کاتی ڕێگری کراویش دوای نوێژی بەیانی نموونە یان دوای عصر ، چونکە ئەم سوجدە بردنە سەبەبی ھەیە ، وە ھەر نوێژێک سەبەبی ھەبێت دروستە بکرێت لە کاتی ڕێگری کراو ، وەک : سوجدەی قورئان خوێندنەوە و نوێژی تحیة المسجد و وە شتی تری وەک ئەمانە . )) مجموع فتاوى ورسائل الشيخ محمد صالح العثيمين - المجلد الرابع عشر - باب صلاة التطوع .
سەبارەت بە دەست نوێژ مەرجە بۆ قورئان خوێندنەوە یان نە ، دوو وتە هەیە :
یەکەم / زۆربەی زانایان دەلێن دەست نوێژ مەرجە بۆ سوجدەی قورئان خوێندنەوە ، کە ئەمە وتەی مالک ، ابو حنیفە، شافعی ، احمدە ، بەلگە :
(ٲ) هەندێکیان دەلێن سوجدەی قورئان خوێندن نوێژە ، نوێژیش دەست نوێژی مەرجە بۆی .
(ب) هەندێکیان دەلێن ئەگەر نوێژیش نەبێت وەک نوێژە و نزیکە لە نوێژ ، ئەگەر سەیری نوێژی جنازە بکەیت وە سوجدەی قورئان خوێندن ، لە نوێژی جنازە روکنێکی نوێژی تیایە کە ڕاوەستانە بەلام لە سوجدەی قورئان خوێندن روکنێکی تری گرینگی تێدایە ئەویش سوجدەیە ، هەروەها هەردووکیان تکبیر و سەلامیان تێدایە بۆچی وەک یەک حساب نەکەین ، کە دەست نوێژ مەرج بێت بۆ هەردووکیان .
دووەم / هەندێک زانا دەلێن دەست نوێژ مەرج نییە بۆ سوجدەی قورئان خوێندنەوە ، کە ئەمەی وتەی ابن عمر ، و ابن تیمییە ، وابن باز ، و ابن عثیمین ، چەند زانای ترە .بەلگە:
(ٲ) هیچ بەلگە نەهاتوون بۆ ئەوەی دەست نوێژ مەرج بێت بۆ سوجدەی قورئان خوێندنەوە .
(ب) سوجدەی قورئان خوێندن نوێژ نییە ، یەک فەرموودە نەهاتووە وەسفی سوجدەی قورئان خوێندنی کردبێت بە نوێژ .
(ج) نابێت وەک نوێژی جەنازە حساب بکرێت ، چونکە :
(۱) نوێژی جنازە نوێژە حەدیسی ڕوون و ئاشکرا هاتوون وەسفی نوێژی جنازەیان کردووە بە نوێژ پێی دەلێن نوێژ ، بەلام سوجدە نوێژ نییە .
(۲) ڕاستە لە شێوەدا لەوانەیە لێک نزیک بن بەلام حەدیسی ڕوون ئاشکرا هاتوون کە دەست نوێژ بۆ نوێژ مەرجە ، ماناکەی وایە ئەگەر نوێژ نەبێت دەست نوێژ واجب نییە بۆی ، وەک سوجدەی قورئان خوێندن .
(۳) دەلێین سوجدەی تلاوە سەلامی نییە ، هەتا زانایان دەلێن تکبیریشی نییە ، کە ئەمە وتەی ابوحنیفە ، مالک ، ابن تیمییە .
(د) هاوەلان سوجدەیان بردووە وە پێغەمبەر سەلامی خوای لێ بێت ئامادەبووە ، فەرمانی بەکەس نەکردووە دەست نوێژ هەلبگرن .
ابن عثیمین دەلێت : (( باشتر وایە موسلمان سوجدە نەبات ئیلا دەست نوێژی هەبێت ....)) الشرح الممتع ج۱ لاپەڕە ۳۲۱
وتەی ڕاست دەست نوێژ مەرج نییە بۆ سوجدەی قورئان خوێندنەوە ، بەلام هەموو زانایان یەک دەنگن باشتر وایە دەست نوێژی هەبێت ، ئەمەی باسمان کرد مەبەستمان ئەوەیە سوجدە ببەیت لە دەرەوەی نوێژە و بە لەبەر قورئان بخوێنیتەوە بەلام ئەگەر دەست لە قورئان بدەیت ئەوە بابەتێکی ترە ئایا دروستە بێ دەست نوێژ دەست لە قورئان بدەیت .
پوختەی وەلامی زانایان :
(١) زۆربەی زانایان دەلێن سەجدەی قورئان خوێندنەوە سونەتە نەک واجب ، ھەر کەسێک تەرک بکات جا چ لە ناو نوێژ بێت یان دەرەوەی نوێژ یان تاوانبار نابێت .
(٢) دروستە سوجدەی قورئان خوێندنەوە لە کاتی نەھی "ڕێگری کراو" ببەیت واتە : دروستە دوای نوێژی بەیانی و دوای نوێژی عصر و کاتێک خۆر دێتە ناوەندی ئاسمان سوجدەی قورئان خوێندنەوە ببەیت .
(٣) دەست نوێژ مەرج نییە بۆ سوجدەی قورئان خوێندنەوە ئەگەر بە لەبەر قورئان بخوێنیتەو ، بەلام ئەگەر بە دەست نوێژەوە ببەیت باشترە بە یەک دەنگی ھەموو زانایان .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ